Gronsveld
|
| Start wandeling 18,45,
92
|
De
scheve toren van Pisa is niet uniek. De 13e eeuwse toren van de
dekenale kerk van Gronsveld, die drie eeuwen later werd verhoogd, staat
ook scheef. Met de later gebouwde kerk een van de bezienswaardigheden
van Gronsveld. Niet de enige. Het op de fundamenten van vroegere
burchten gegrondveste kasteel met park (eerste helft van de 19e eeuw)
mag ook aanspraak maken op de titel: bezienswaardigheid.
Tot de specialiteiten van Gronsveld behoren zijn vruchtbare boomgaarden
met jaarlijks een rijke oogst aan fruit en zijn vierjaarlijkse 'grote
bronk'. Een ongeevenaarde processie in Limburg, hetgeen wel wat wil
zeggen, want deze provincie kent nog tal van openlijke geloofsuitingen,
maar nergens op de manier van Gronsveld.
De 'grote bronk' is een martiaal gebeuren, waarbij de plaatselijke
schutterij een grote rol speelt. De kijkers wanen zich in de tijd van
vrijheidsstrijder Willem van Oranje en zijn tegenstanders de Spaanse
overheersers. Een oorlog met godsdienstige achtergronden.
Staatsgezinden probeerden de processies te dwarsbomen met opgeworpen
barricades op de te volgen route. Voor het opruimen van die
versperringen zorgden de schutters, voorafgegaan door
vervaarlijke 'bielemannen'. Zij kapten de weg vrij met bijlen.
Een keer in de vier jaar spelen deze taferelen zich nog in Gronsveld
af. De schutterij, met blauwe en rode compagnie, ziet alleen daarin
haar taak. In tegenstelling tot andere gilden in Limburg treedt zij
nooit buiten Gronsveld op.
Met instemming van de 3560 inwoners van Gronsveld, want alleen zo
kunnen zi terecht stellen, dat hun dorp nog specifieker is dan het al
zo specifieke Zuid-Limburg.Het station van Gronsveld is gebouwd in
1861, en is daarmee een van de oudste nog bestaande stationsgebouwen in
Nederland. In 1902 werd de vleugel aan de zuidkant verlengd, hetgeen
nog steeds aan de kleur van het voegwerk te zien is. Met ingang van de
zomerdienstregeling van 1950 werd het station gesloten voor
reizigersvervoer, en in de jaren zeventig ook voor het resterende
goederenvervoer. Daarna heeft het station nog tot eind 1985 dienst
gedaan als blokpost. Tegenwoordig wordt het station nog
bewoond en is het nog aanwezige oude retirade-gebouwtje in gebruik als
tuinschuur.
Gronsveld, dat deel uit maakt van de gemeente Eijsden heeft momenteel
ca. 1000 huizen en 2500 inwoners.De voorganger van de huidige St
Martinuskerk was een bouwval die in de loop van de 17e eeuw instortte.
Aan het begin van de
18e eeuw brak men grate delen van de middeleeuwse kerk af. Wat men voor
de afgebroken delen in de plaats stelde, was een tamelijk rijk
gedetailleerde eenbeukige kerk met dwarsschip. De vermoedelijk
13e-eeuwse en nogal scheve toren werd gespaard en in de
nieuwbouwplannen in de oksel van transept en koor opgenomen. Dit koor
is overigens 16e-eeuws en ook een restant van het opgegeven gebouw. Aan
het exterieur en binnen domineert de vormentaal der barok en Lodewijk
XIV-stijl. Maar de Martinus is veel strakker vormgegeven dan veel
eveneens rond 1700 ge- of verbouwde kerken, zoals de Augustijnenkerk
van Maastricht en de Dominicanenkerk van Sittard. Tussen de
kunstschatten, zoals de vroeg 18e-eeuwse altaren, communiebanken,
preekstoelen en het orgel van de hand van de beroemde Philippe Le
Picardl, bevinden zich evenwel nog sculpturen uit de 15e en 16e eeuw.
Het huidige kasteel Gronsveld (Rijksweg) stamt uit 1833 en is gebouwd
op de resten van het oude kasteel uit de 13e en 15e eeuw. Thans is het
particulier bezit.
Het poortgebouw van het kasteel ligt schuin achter de kerk en is
opgetrokken uit typisch Limburgse speklagen: om en om baksteen en
mergellagen.
Boven op de Riesenberg (vanuit Gronsveld de Keerderweg op waarna u op
de Gronsvelderweg naar Cadier en Keer komt) kunt u genieten van het
fraaie uitzicht op hoogstamboomgaarden, het Maasdal en de korenmolen in
De Heeg.
Deze molen is geografisch gezien een bijzonder geval: hoewel zij aan de
rand van de wijk De Heeg (Rijksweg) sinds de grenscorrectie van 1970 op
Maastrichts grondgebied staat (voorheen gemeente Gronsveld), wordt zij
nog steeds aangeduid als de torenmolen van Gronsveld. Omdat dit type
molen vandaag de dag zeldzaam is, is de torenmolen van Gronsveld op de
Monumenten Top-100 geplaatst. De molen dateert uit 1618-1623. De belt
rond de molen is in 1766 gebouwd.
In de Tweede Wereldoorlog is de molen na een granaatinslag afgebrand.
Het huidige uiterlijk heeft de molen te danken aan restauraties in 1959
en 1972. Bijzonder is verder dat de molen twee in de muur uitgespaarde
trappen heeft en twee open haarden op zolder. Te bezichtigen op
zaterdag van 10-16 uur. Bij voldoende wind in gebruik.
Jaarlijkse evenementen
Het jaarlijkse grote feest, de Bronk, op de tweede zaterdag na
Pinksteren, heeft als hoogtepunt de processie. Eenmaal in de vierjaar
wordt de Grote Bronk gevierd, een feest waar
iedereen zich volledig voor inzet. De organisatie is in handen van de
schutterij. De schutterij heeft een nauwe band met de parochie, daarom
bestaat de schutterij uit mannen van Gronsveld als Rijckholt. Natuur /
cultuur / recreatie
Hoogstamboomgaarden waren vroeger talrijk
in het Limburgse land. Door de komst van de laagstambomen, werden nog
steeds hoogstamfruitbomen gerooid. Om dit kenmerk van een vroeger
landschap te behouden, heeft Het Limburgs Landschap een aantal
hoogstamboomgaarden in eigendom. Een zo'n hoogstamboomgaard van circa
0,4 hectare, de Boomgaard Gronsveld, ligt aan de noordzijde van de
bebouwde kom van Gronsveld. In het voorjaar van 2001 zijn enkele jonge
hoogstamfruitbomen aangeplant, zodat ook op langere termijn een fraaie
boomgaard gehandhaafd blijft.
|
|
